Dzieje twórcy:

Pierwsza wzmianka źródłowa o Otyniu (Deutsch Wartenberg) pochodzi z XIV wieku i dotyczy kościoła miejskiego (Stadtpfarrkirche). W 1443 roku właścicielem Otynia i Klenicy był Sigismund von Zabel. W 1516 dobra rycerskie Otyń (Rittergut) wraz z przyległymi wsiami: Zakęciem (Erkelsdorf), Konradowem (Kunersdorf), Suchą (Zauche), Klenicą (Kleinitz), Niedoradzem (Nittritz), Bobrownikami (Bobernig) oraz częścią Kosierza (Kusser) i Modrzycy (Modritz) kupili bracia Hans i Nickel von Rechenberg. Wraz ze śmiercią Johanna Georga w 1610 roku wygasła otyńska linia Rechenbergów.

Zgodnie z testamentem majątek i miasto stało się własnością jego siostry Heleny von Spritzenstein. Z zapisem tym nie zgodził się Baltazar von Rechenberg ze Sławy, który wszczął proces o odzyskanie dóbr. W 1633 roku opanował zbrojnie Otyń i uwięził męża Heleny, Johanna Ernesta Spritzensteina. Dopiero interwencja komisarza cesarskiego spowodowała rezygnację Rechenberga z roszczeń do majątku. Na mocy zapisu testamentowego drugiej żony Johanna Ernesta Spritzenstein, Eleonory Gräfin von Harrach od 1645 roku majątek otyński przejął zakon jezuitów. Pierwszym kościelnym administratorem majątku był ojciec Juliusz Cezar Koturius. Po kasacji zakonu jezuitów w 1773 roku jeszcze trzy lata majątkiem władali zakonnicy. W 1776 roku, na mocy woli króla pruskiego Fryderyka Wielkiego, w zabudowaniach klasztornych utworzono Królewski Instytut Szkolny (Das Königliche Schulamt), którego administratorem został ojciec Karol Rainach. Na mocy umowy z dnia 27 maja 1787 roku Wielka Własność Ziemska w Otyniu została sprzedana księciowi kurlandzkiemu Piotrowi Bironowi. Przekazanie dóbr nastąpiło w miesiącu czerwcu, po rozwiązaniu Instytutu Szkolnego. Po śmierci Piotra Birona w 1800 roku majątek przypadł jego trzeciej córce, księżnej Dorocie de Talleyrand-Perigord. W okresie tym dobra otyńskie powiększono Czasław (Heidau), Zatonie (Günthersdorf), Drzonków (Drentkau) i Schwarzenice (Schwarmitz). W 1858 roku nastąpił podział Wielkiej Własności Ziemskiej w Otyniu na dwie części, które po śmierci księżnej Doroty w 1862 roku przypadły jej dzieciom. Książę Alexander Edmund von Dino otrzymał ziemie położone na lewym brzegu Odry należące do tzw. "Amt Wartenberg", obejmujące miasto i majątek Otyń (Deutsch Wartenberg), wsie: Zakęcie (Erkelsdorf), Stary Staw (Teichhof), Bobrowniki (Bobernig), Ługi (Friedersdorf), Konradowo (Cunersdorf), Niedoradz (Nittritz), Sucha (Zauche), Zatonie (Günthersdorf), Drzonków (Drentkau), Czasław (Heidau) i Gołaszyn (Lindau). Córce księżnej Doroty, Paulinie Józefinie, markizie von Castellane przypadły ziemie należące do tzw. "Amt Kleinitz" tzn. Klenica (Kleinitz), Karszyn (Karschin), Swarzenice (Schwarmitz) i Sedczyn (Sedschin). Ostateczne rozdzielenie zarządów obu dóbr i przekazanie odpowiednich pełnomocnictw nowym generalnym zarządcom nastąpiło w 1875 roku. W sierpniu 1879 roku książę Dino sprzedał swoje ziemie ministrowi pruskiemu Karlowi Rudolfowi Friedenthalowi. Po jego śmierci w 1889 roku dobra otyńskie odziedziczyła córka Renata von Lancken-Wackenitz. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku baronowa Renata von Lancken-Wackenitz, z pochodzenia Żaydówka, została pozbawiona majątku i zmarła w ubóstwie w Zatoniu. W okresie II wojny światowej w otyńskich gospodarstwach rolnych zatrudniano francuskich i radzieckich jeńców wojennych. Na terenie Niedoradza i Bobrownik zlokalizowano bowiem jenieckie komanda robocze Stalagu VIII C w Żaganiu. 14 lutego 1945 roku Otyń i pobliskie wsie zostały zajęte przez wojska radzieckie

Zawartość:

I. STANDESVERWALTUNG

1. Verfassung- und Verwaltung (z lat 1799-1913) a) Kreis- und Landtagssachen z lat 1825-1857, sygn. 1 - 2 (posiedzenia stanów ziemskich i powiatowych) b) Wahlen z lat 1831-1855, sygn. 3 (wybór landratów powiatu zielonogórskiego i kożuchowskiego) c) Geschäftsführung z lat 1799-1913, sygn. 4 - 44 (przepisy prawne, dzienniki podawcze) d) Personal z lat 1874-1896, sygn. 45 - 46 (sprawy personalne Urzędu Obwodowego w Otyniu) e) Finanzsachen z lat 1874-1909, sygn. 47 - 72 (dochody i wydatki Urzędu Obwodowego w Otyniu i Zatoniu, budżety)

2. Gemeindesachen z lat 1810-1910, sygn. 73-119 (sprawy gminne np. zatwierdzanie i zatrudnianie urzędników i pracowników gminnych, ordynacja gminna, wybory, sprawy finansowe w następujących gminach: Bobrowniki (Bobernig), Dąbrowa (Dammerau), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Zatonie (Günthersdorf), Ługi (Friedersdorf), Czasław (Heidau), Konradowo (Kunersdorf), Gołaszyn (Lindau), Niedoradz (Nittritz), Swarzenice (Schwarmitz), Stary Staw (Teichhof), Borów Polski (Windisch Bohrau), Sucha (Zauche) i we wsi Swobowa (Freibraun)

3. Fürsorgesachen z lat 1811-1926, sygn. 120-156 (kasa ubogich, domy ubogich, zbieranie datków na pomoc dla ubogich, rozliczanie rachunków, zatrudnianie odpowiedniego personelu w miejscowościach Bobrowniki (Bobernig), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Ługi (Friedersdorf), Czasław (Heidau), Konradowo (Kunersdorf), Gołaszyn (Lindau), Niedoradz (Nittritz), Stary Staw (Teichhof), Sucha (Zauche), opieka kuratorska nad sierotami)

4. Hospitalsachen z lat 1757-1881, sygn. 157 - 180 (sprawy finansowe szpitala Św. Krzyża w Otyniu, remonty, przyjmowanie pacjentów, wykazy chorych, inwentaryzacja)

5. Kirchen- und Schulsachen z lat 1790-1941, sygn. 181-283 (organizacja kościołów, obsadzanie stanowisk pastorów, ich uposażenie i obowiązki, sprawy budowlano- remontowe oraz finansowe kościołów i szkół, obsada nauczycielska, patronat nad szkołami, dotyczy kościołów i szkoół w miejscowościach: Bobrowniki (Bobernig), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Zatonie (Günthersdorf), Ługi (Friedersdorf), Czasław (Heidau), Gołaszyn (Lindau), Niedoradz (Nittritz), Nowe Miasteczko (Neustädtel), Borów Polski (Windisch Bohrau), Sucha (Zauche)

6. Polizeisachen (z lat 1760-1926)

a) Allgemeine Verwaltung z lat 1760-1912, sygn. 284 - 316 (organizacja więzienia w Otyniu, Nowym Miasteczku, Klenicy, urząd kata, współpraca policyjna między majątkiem i miastem Otyń, przepisy policyjne, zatrudnianie urzędników policyjnych, zawiadomienia o przestępstwach, wymierzanie kar)

b) Eigentums- und Sicherheitspolizei z lat 1837-1907, sygn. 317 - 434 (zatrudnianie personelu, koszty postępowania policyjno - sądowego, wykazy prowadzonych spraw policyjnych, rejestry ukaranych i skazanych, postępowania policyjne, wyciągi z sentencji wyroków sądowych)

c) Ordnungs- und Sittenpolizei z lat 1815-1909, sygn. 435 - 463 (nadzór nad karczmami i zajazdami, kontrola nad publiczną rozrywką, odprawianie nabożeństw, sprawy czeladzi i służby, koncesje na alkohol,

d) Sanitätspolizei z lat 1867-1909, sygn. 464 - 489 (położnictwo, szczepienia, choroby zwierzęce, badanie mięsa, nieszczęśliwe wypadki)

e) Forst-, Feld- und Jagdpolizei z lat 1857-1920, sygn. 490 - 720 (przestępstwa leśne m,in. kradzież drewna i innych produktów leśnych, kłusownictwo,

f) Feuerpolizei z lat 1833-1907, sygn. 721 - 732 (dochodzenia pożarowe, ubezpieczenia przeciwpożarowe)

g) Baupolizei z lat 1837-1926, sygn. 733 - 874 (zgody budowlane)

h) Straßen- und Wegepolizei z lat 1825-1906, sygn. 875 - 881 (budowa i nadzór nad drogami, mostami, roslinność przydrożna) i) Wasser- und Schiffahrtpolizei z lat 1874-1906, sygn. 882 - 885 (nadzór nad rowami melioracyjnymi, zabezpieczenie wałów Odry, stany wód i szkody powodziowe)

j) Gewerbepolizei z lat 1810-1908, sygn. 886 - 897 (budowa zakładów rzemieślniczych i fabryk, miary i wagi, ubezpieczenia pracownicze)

7. Militärsachen z lat 1655-1889, sygn. 898 - 915 (powoływanie do wojska, dostawy dla wojska, pomoc weteranom wojennym i ich rodzinom)

II. HERRSCHAFTSVERWALTUNG

1. Kanzleisachen z lat 1819-1930, sygn. 916 - 990 (dzienniki podawcze, wykazy akt Urzędu Leśnego w Otyniu, zbiór korespondencji wychodzącej,

2. Vermessungs- und Grenzregulierung z lat 1775-1931, sygn. 991 - 1046 (uregulowania graniczne i związane z nimi spory, pomiary gruntów)

3. Ablösungs- und Gemeinheitsteilungssachen z lat 1792-1887, sygn. 1047 - 1073 (uregulowania majatkowe, recesy, likwidacja serwitutów i powinności)

4. Dismembrationssachen z lat 1843-1878, sygn. 1074-1155 (rozgraniczenia majatkowe w następujących miejscowościach: Bobrowniki (Bobernig), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Zatonie (Günthersdorf), Ługi (Friedersdorf), Czasław (Heidau), Kleinica (Kleinitz), Konradowo (Kunersdorf), Gołaszyn (Lindau), Niedoradz (Nittritz), Swarzenice (Schwarmitz), Stary Staw (Teichhof), Sucha (Zauche)

5. Grundakten von den bäuerlichen Nahrungen z lat 1812-1887, sygn. 1156-1701 (regulacja zobowiązań chłopskich w następujących miejscowościach: Bobrowniki (Bobernig), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Zatonie (Günthersdorf), Ługi (Friedersdorf), Czasław (Heidau), Konradowo (Kunersdorf), Gołaszyn (Lindau), Nowe Miasteczko (Neustädtel), Niedoradz (Nittritz), Stary Staw (Teichhof), Borów Polski (Windisch Bohrau), Sucha (Zauche)

6. Eigentumssachen z lat 1508-1921, sygn. 1702 - 1751 (spory własnościowe m.in. między Rechenbergami i Spritzensteinami, nadania na rzecz jezuitów, podział majątku pomiędzy dzieci księżnej Doroty Talleyrand, urbarze, nabywanie i sprzedaż gruntów, mapa Wielkiej Własności Ziemskiej Otyń, odpisy z ksiąg gruntowych)

7. Verpachtungen z lat 1809-1926, sygn. 1752 - 1839 (dzierżawa majątków, terenów łowieckich, wyciągi z kontraktów dzierżawnych)

8. Streitigkeiten z lat 1671-1895, sygn. 1840 - 1862 (sprawy sporne m.in. o użytkowanie ziemi, o dzierżawy, długi)

9. Wirtschaftssachen (z lat 1806-1936)

a) Allgemeine z lat 1806-1936, sygn. 1863 - 1883 (zarządzenia, instrukcje, korespondencja w sprawach gospodarczych, administracja majątkami)

b) Berichte z lat 1851-1932, sygn. 1884 - 1914 (sprawozdania gospodarcze)

c) Inventarien-Nachweis z lat 1787-1926, sygn. 1915 - 2016 (inwentaryzacja budynków mieszkalnych i gospodarczych w poszczególnych majątkach)

d) Landwirtschaft z lat 1853-1927, sygn. 2017 - 2056 (gospodarka rolna m.in. stany zapasów, tabele zasiewów, plonów i omłotów, zakup nasion i urządzeń gospodarczych)

e) Viehzucht z lat 1853-1935, sygn. 2057 - 2071 (hodowla zwierząt m.in. rozdział paszy, produkcja mleka)

f) Tagebücher z lat 1874-1932, sygn. 2072 - 2090 (dzienniki prac polowych)

g) Wirtschaftskasse z lat 1845-1935, sygn. 2091-2406 (rozliczenie dochodów i wydatków dotyczących spraw gospodarczych w następujących majątkach: Niwka (Alexanderhof), Otyń (Deutsch Wartenberg), Drzonków (Drentkau), Zatonie (Günthersdorf), Barcikowice (Hänchen), Klenica (Kleinitz), Kiełpin (Külpenau), Stary Staw (Teichhof)) h) Naturalrechnungen z lat 1817-1940, sygn. 2221 - 2406 (rozliczenie dochodów i wydatków w naturaliach, czynsz zbożowy)

10. Brennerei z lat 1852-1910, sygn. 2407 - 2438 (sprawy gorzelni w Otyniu, Niwce, Zatoniu- rozliczanie dochodów i wydatków, inwentaryzacja)

11. Forstsachen ( z lat 1710-1927)

a) Allgemeine z lat 1787-1921, sygn. 2439 - 2465 (plan sytuacyjny majątków, podział na wyręby, ubezpieczenia na wypadek pożaru, torfiarnia, pożary lasów, dzierżawa lasów i terenów łowieckich, zakupy maszyn, książka kontroli)

b) Berichte z lat 1861-1921, sygn. 2466 - 2483 (sprawozdania dotyczące zarządzania lasami)

c) Forstpersonal z lat 1822-1920, sygn. 2484 - 2530 (zatrudnianie personelu leśnego, akta personalne, ubezpieczenia pracownicze)

d) Tagebücher z lat 1895-1910, sygn. 2531 - 2536 (dzienniczki pracy)

e) Etatsachen z lat 1840-1904, sygn. 2537 - 2553 (plany budżetowe)

f) Kultursachen z lat 1843-1917, sygn. 2554 - 2636 (zagospodarowanie terenów leśnych, szkółki leśne, pielęgnacja roślin, plany zagospodarowania)

g) Hauungspläne z lat 1858-1913, sygn. 2637 - 2653 (plany wyrębu drewna)

h) Abzählungstabelle z lat 1861-1927, sygn. 2654-3057 (rozliczenia ściętego drewna w obwodach leśnych: Bobrowniki (Bobernig), Deutsch Wartenberg (Otyń), Drentkau (Drzonków), Erkelsdorf (Zakęcie), Zatonie (Günthersdorf), Barcikowice (Hänchen), Czasław (Heidau), Gołaszyn (Lindau), Niedoradz (Nittritz), Stary Staw (Teichhof), Sucha (Zauche)

i) Aufmessungen z lat 1856-1869, sygn. 3058 - 3083 (pomiary ściętego drewna)

j) Holztaxe z lat 1830-1882, sygn. 3084 - 3092 (cenniki na drewno)

k) Holzdeputate z lat 1811-1922, sygn. 3093 - 3176 (deputat drzewny, kontrola wydanego drewna)

l) Holzverkauf z lat 1710-1927, sygn. 3177 - 3391 (sprzedaż drewna i użytków leśnych)

m) Forstkasse z lat 1853-1926, sygn. 3392 - 3476 (rozliczenia dochodów i wydatków z kasy leśnej)

n) Naturalrechnungen z lat 1809-1906, sygn. 3477 - 3509 (rozliczenia stanu ilościowego drewna i innych użytków leśnych w kubikach i metrach sześciennych)

12. Jagdsachen z lat 1612-1927, sygn. 3510-3606 (dzierżawa terenów łowieckich, raporty z polowań, sprzedaż zwierząt leśnych, budżety, rozliczenia dochodów i wydatków z gospodarki łowieckiej, szkody wyrządzane przez zwierzynę leśną)

13. Schneidemühle z lat 1855-1873, sygn. 3582 - 3606 (rozliczenie dochodów i wydatków tartaku w Klenicy, stany zaposów)

14. Ziegeleien z lat 1832-1925, sygn. 3607-3795 (rozliczenie dochodów i wydatków cegielni w Bobrownikach, Drzinkowie, Klenicy i Niedoradzu, zatrudnianie personelu, stany zapasów)

15. Bausachen (z lat 1760-1922)

a) Landbau z lat 1796-1922, sygn. 3796-3931 (budowa i remonty obiektów publicznych, rozbudowa i modernizacja pałacu w Zatoniu, sprawy remontowo-budowlane w poszczególnych majątkach: kosztorysy budowlane, wykazy kosztów, zestawienia dotyczące wykonanych prac, dokumentacja projektowo - techniczna dotycząca różnych obiektów, budżety)

b) Wasserbau z lat 1760-1883, sygn. 3932-3997 (utrzymywanie brzegów Odry, budownictwo wodne, budżety, rozliczanie dochodów i wydatków)

16. Finanzsachen ( z lat 1620-1937)

a) Allgemeine z lat 1620-1922, sygn. 3998 - 4013 (organizacja i zarządzanie kasą depozytową, korespondencja w sprawach finansowych, zatrudnianie personelu)

b) Etatsachen z lat 1844-1925, sygn. 4014 - 4099 (budżety)

c) Abschlüsse z lat 1874-1925, sygn. 4100 - 4115 (bilanse)

d) Rechnungssachen z lat 1844-1937, sygn. 4116 - 4326 (wyciagi kasowe, sprawy depozytowe, rozliczenia dochodów i wydatków, załączniki do rachunków, księgi kasowe, rejestry dłużników)

e) Rechnungsrevisionen z lat 1836-1878, sygn. 4327 - 4340 (kontrola dochodów i rewizja rachunków)

f) Steuersachen z lat 1818-1927 , sygn. 4341 - 4365 (podatki - regulacje, podział obciążeń, listy podatkowe)

17. Chatoullesachen z lat 1841-1896, sygn. 4366 - 4439 (remont i utrzymanie pałacu i parku w Zatoniu, rozliczenie wydatków pałacowych w Otyniu i Zatoniu

18. Bäckerei z lat 1852-1859, sygn. 4440 - 4444 (rozliczenie dochodów i wydatków piekarni)

III. FAMILIENARCHIV z lat 1885-1919, sygn. 4445 - 4460 (inwentarz berlińskiego domu Friedenthalów, spłaty hipoteki).